دفاع در مقابل کرم ها و ويروس های شبکه
کرم ها و ويروس ها نوع خاصی از برنامه های کامپيوتری موسوم به " کد مخرب " می باشند. علت ظهور کرم ها و ويروس ها ، وجود ضعف در برنامه ها ی کامپيوتری است . آنان نسخه هائی از خود را تکرار و يا به ساير برنامه ها متصل، بسرعت گسترش و بسادگی از سيستمی به سيستم ديگر توزيع می شوند.درابتدا لازم است که تعريف مناسبی برای هر يک از آنان ارائه گردد . کرم ها ، نوع خاصی ازبرنامه های کامپيوتری می باشند که پس از آغاز فعاليت خود ، بدون مداخله انسانی منتشر و توزيع خواهند شد. ويروس ها ، نوع ديگری از برنامه های کامپيوتری می باشند که بمنظور انتشار و توزيع خود نيازمند انجام عمليات خاصی توسط کاربر نظير فعال شدن فايل همراه يک نامه الکترونيکی می باشند.کاربران در اغلب موارد و در مشاهده با فايل های ضميمه همراه نامه های الکترونيکی ، اغوا و بدون لحاظ نمودن مسائل امنيتی آنان را باز و به عاملی برای گسترش يک ويروس تبديل می شوند. کاربران بدليل کنجکاوی مربوط به موضوع يک نامه و يا ظاهر شدن نامه بگونه ای که برای مخاطب خود آشنا است ، اقدام به باز نمودن ضمائم يک نامه الکترونيکی می نمايند. کرم ها و ويروس می توانند اقدامات پيشگيرانه امنيتی نظير فايروال ها و سيستم های حفاظتی را ناديده و اهداف خود را دنبال نمايند.
کرم ها و ويروس ها در مقايسه با گذشته با سرعت بمراتب بيشتری اقدام به خرابی سيستم های آسيب پذير نموده و در اين راستا نسخه هائی از خود را برای اکثر سيستم های فوق ، توزيع و منتشر می نمايند. کامپيوترهای موجود در منازل ، نمونه مناسبی از سيستم های آسيب پذير بوده که شرايط و استعداد مناسبی را در اين رابطه دارند. کرم Code Red در سال 2001 بسرعت در سطح جهان منتشر گرديد . سرعت انتشار کرم فوق، بمراتب بيشتر از کرم Morris در سال 1988 و ويروس مليزا در سال 1999 بود. بديهی است، افزايش سرعت انتشار اين نوع از کدهای مخرب ، سرعت در بروز خرابی و آسيب را بدنبال خواهد داشت . مثلا" فاصله زمانی بين شناسائی اولين نسخه کرم Code Red و خرابی گسترده آن ، صرفا" چندين روز بيشتر نبوده است و دراين فاصله زمانی محدود، Code Red بسرعت اشاعه و گسترش پيدا کرده بود. پس از گذشت يک ماه از ظهور کرم Code Red ، کرم ديگری با نام "نيمدا" توانست در اولين ساعت فعاليت خود ، خرابی بسيار گسترده ای را ايجاد نمايد . در ژانويه همان سال ، " اسلامر" توانست صرفا" در مدت چندين دقيقه خرابی گسترده ای را بوجود آورد .
شکل زير،سرعت انتشار و ميزان آسيب رسانی " اسلامر" ، بلستر و Code red در اولين روز فعال شدن را نشان می دهد . همانگونه که مشاهده می شود ، اسلامر توانسته است با سرعت بيشتری در اولين ساعات فعال شدن خود ، تعداد زيادی از سيستم ها را آلوده نمايد. سرعت انتشار بلستر از اسلامر کندتر ولی از Code Red سريعتر بوده است . پس از گذشت بيست و چهار ساعت، بلستر به 336،000 ، .Code Red به 265،000 و اسلامر به 55،000 دستگاه کامپيوتر آسيب رسانده بودند. دقت داشته باشيد که بلستر در هيجده ساعت اوليه فعاليت خود تواسنه است بيش از 336،000 کامپيوتر را آلوده نمايد. بلستر نسبت به اسلامر توانسته است عليرغم کند بودن انتشار در ساعات اوليه ، تعداد بمراتب بيشتری از سيستم ها را آلوده نمايد . بنابراين ، ما از يکطرف سرعت در انتشار و از طرف ديگر افزايش بالای تعداد سيستم های آسيب پذير را می توانيم مشاهده نمائيم .
منبع : CERT.org
شکل زير، عملکرد کرم بلستر و Code Red در هيجده ساعت اوليه فعاليت آنان را نشان می دهد. در هر دو حالت در ساعات بين سه تا پنج اوليه فعاليت ، نزديک به 100،000 کامپيوتر آلوده شده بود. سرعت انتشار و آسيب به اندازه ای سريع بوده است که اغلب مديران سيستم و کاربران زمان لازم بمنظور ايمن سازی سيستم ها پس از اعلام ضعف امنيتی را نداشته اند .

منبع : CERT.org
عملکرد کرم ها و ويروس ها
در بهترين حالت ، کرم ها و ويروس ها بمنزله مزاحمينی می باشند که بمنظور برخورد با آنان می بايست هزينه های زيادی صرف گردد . در بدترين حالت ، آنان بمنزله دشمنان خانمان سوزی بوده که قادرند سرمايه های اطلاعاتی را نابود و ويران نمايند. بر اساس گزارشات منتشر شده ، صرفا" در دوازده ماه گذشته ، حملات کرم ها و ويروس ها ميليون ها دلار خسارت را متوجه سازمان ها و موسسات نموده است . براساس نظر سنجی انجام شده توسط CSI/FBI در سال 2003 ، بيش از هشتاد و دو درصد از پاسخ دهندگان با نوع خاصی از حملات توسط ويروس ها و کرم ها برخورد داشته که هزينه ای معادل 27،382،340 دلار صرف برطرف نمودن مشکلات مربوطه شده است . کمترين هزينه گزارش شده 40،000 دلار و بيشترين هزينه گزارش شده بالغ بر 6،000،000 دلار بوده است . در يک نظر سنجی ديگر و در استراليا نيز نتايجی مشابه بدست آمده است . در اين نظر سنجی بيش از هشتاد درصد از پاسخ دهندگان با نوع خاصی از حملات توسط کرم ها و يا ويروس ها مواجه بوده اند . در بررسی انجام شده توسط موسسه تحقيقاتی استراليا ، 33 % درصد از پاسخ دهندگان اعلام نموده اند که مشکل آنان در کمتراز يک روز ، 30 % اعلام نموده اند که مشکل آنان بين يک تا هفت روز و 37 % ديگر اعلام نموده اند که بيش از يک هفته صرف برطرف نمودن مشکل آنان شده است . ( برخی از سازمان ها و موسسات نيز اعلام نموده اند که مشکل آنان هرگز برطرف نشده است ) .
ميزان صدمات وخرابی گزارش شده در ارتباط با کرم بلستر، بالغ بر 525 ميليون دلار و در ارتباط با سوبيگ ( نوع F ) ، بين 500 ميليون تا يک ميليارد دلار برآورد شده است.هزينه فوق ، شامل ازدست دادن بهره وری ، ساعات تلف شده ، عدم فروش کالا و يا خدمات و هزينه های اضافی مربوط به پهنای باند است . بر اساس اظهارات ارائه شده در نشريه اکونوميست 23 اگوست 2003 ، سوبيگ (نوع F )، مسئول يکی از شانزده نامه الکترونيکی ارسال شده بر روی اينترنت بوده است . برخی سازمان های بزرگ ، صرفا" طی يک روز بيش از 10،000 نامه الکترونيکی آلوده را دريافت نموده اند ( در هر 6. 8 ثانيه ، يک پيام ) . سوبيگ ، قادر به ارسال چندين نامه الکترونيکی در يک زمان بود و بدين ترتيب ضريب نفوذ و اشاعه آن بشدت بالا بود . ( هزاران پيام در يک دقيقه ) . با توجه به اينکه، سوبيگ چندين مرتبه تغيير و نسخه های جديدتری از آن ارائه می شد، برخورد و غير فعال نمودن آن با مشکل مواجه می گرديد . ( حرف F نشاندهنده نسخه شماره شش سوبيگ است ) .
وظايف مديران سيستم
شناسائی تهديدات کرم ها و ويروس ها عمليات ساده و ايستائی نبوده و در اين رابطه می بايست از رويکردهای کاملا" پويا و مبتنی بر آخرين دستاوردهای تکنولوژی استفاده گردد. با کشف بيش از چهار هزار نوع نقطه آسيب پذير در طی هر سال ، مديران سيستم و شبکه در وضعيت دشواری قرار دارند . آنان با چالش های جدی در ارتباط با تمامی سيستم ها ی موجود و Patch های مورد نظر که برای برطرف نمودن نقايص امنيتی ارائه می گردد ، مواجه می باشند . استفاده و بکارگيری Patch ها ی ارائه شده در عين مفيد بودن بمنظور مقابله با مشکل امنيتی ايجاد شده ، می تواند زمينه بروز مسائل و اثرات جانبی غيرقابل پيش بينی را فراهم نمايد . در اين رابطه لازم است به اين نکته مهم نيز اشاره گردد که پس از ارائه يک Patch امنيتی ، مدت زمان زيادی طول خواهد کشيد که مديران سيستم و يا شبکه مشکل تمامی سيستم های آسيب پذير خود را برطرف نمايند. مدت زمان برطرف سازی مشکلات و اشکالات بوجود آمده در برخی موارد می تواند ماه ها ويا حتی سالها پس از ارائه patch پياده سازی شده ،بطول می انجامد . مثلا" هنوز گزاشاتی در رابطه با ويروس مليزا که چهار سال از فعال شدن آن گذشته است ، توسط برخی سازمان ها و موسسات در سطح جهان ارائه می گردد. ريشه کن نمودن يک کرم و يا ويروس شايع ، با توجه به گستردگی اينترنت ، عملياتی نيست که در يک بازه زمانی محدود، بتوان موفق به انجام آن گرديد ومی بايست برای نيل به موفقيت فوق ، زمان زيادی صرف گردد .
شايد اين سوال مطرح گردد که دلايل اينهمه تاخير در ريشه کن نمودن يک ويروس و يا کرم چيست ؟ در پاسخ می توان به موارد متعددی نظير صرف زمان زياد ، پيچيدگی گسترده آنان و عدم اختصاص اولويت مناسب برای مقابله با آنان در يک سازمان و يا موسسه ، اشاره نمود.متاسفانه ، بسياری از مديران شناخت کامل و جامعی نسبت به تهديدات نداشته و هرگز به مقوله امنيت با يک اولويت سطح بالا نگاه نکرد و حتی منابع لازم را به اين مقوله اختصاص نمی دهند. علاوه بر اين ، سياست های تجاری در برخی موارد سازمان ها را بسمت انتخاب يکی از دو گزينه : اهداف تجاری و نيازهای امنيتی هدايت که در اکثر موارد رسيدن به اهداف تجاری دارای اولويت و جايگاه بالاتری برای آنان می باشند. علاوه بر تمامی مسائل فوق، می بايست به اين نکته مهم نيز اشاره گردد که تقاضا برای مديران سيستم ورزيده و کارشناس بيش ازميزان موجود بوده و همين امر همواره استفاده از متخصصين و کارشناسان امنيتی را با مشکل جدی مواجه می سازد( عدم توازن بين عرضه و تقاضا) .
بمنظور برخورد مناسب با وضعيـت فوق ، مديران سيستم در يک سازمان می توانند با دنبال نمودن مراحل زير عمليات لازم در جهت تسهيل در امر حفاظت سيستم های سازمان را انجام دهند:
اتخاذ روش های امنيتی .انتخاب سيستم های ارزيابی امنيت اطلاعات ، مديريت سياست ها و تبعيت از روش های امنيتی برای تمامی سازمان ها (بزرگ و کوچک ) امری حياتی است . سازمان ها و موسسات می توانند بر اساس وضعيت موجود خود ، يکی از روش های مناسب امنيتی را انتخاب نمايند. در اين راستا می توان از پتانسيل ها و تجارب بخش دولتی و يا خصوصی استفاده گردد. در اين رابطه می توان از منابع متعدد اطلاع رسانی موجود بمنظور اتخاذ سياست های کلی امنيتی استفاده و پس از بررسی آنان نسبت به تدوين و پياده سازی سياست امنيتی در سازمان مربوطه ، اقدام نمود.
بهنگام نمودن دانش و اطلاعات . مديران سيستم می بايست بمنظور ارتقاء سطح دانش و معلومات خود ، دوره های آموزشی خاصی را بگذرانند . شرکت در دوره های آموزشی مستمر و اختصاص وقت لازم برای استفاده مفيد از دوره های آموزشی می بايست در دستور کار مديران سيستم در سازمان ها و موسسات قرار گيرد . مديران سيستم لازم است ضمن آشنائی با آخرين تهديدات و حملات با ابزارهای لازم در جهت افزايش حفاظت سيستم ها نيز شناخت مناسبی را پيدا نمايند .لازم است به اين نکته مهم اشاره گردد که امنيت ، دارای ماهيتی کاملا" پويا بوده که همزمان با بروز حملات جديد و شناسائی نقاط آسيب پذير جديد بصورت روزانه تغيير و ارتقاء می يابد. با دانش استاتيک و محدود نمی توان با مقوله های پويا و گسترده برخوردی مناسب و علمی داشت .
آموزش کاربرانی که از سيستم ها استفاده می نمايند . مديران سيستم می بايست برنامه های آموزشی خاصی را در رابطه با امنيت ، بمنظور ارتقاء دانش کاربران نسبت به مسائل امنيتی ، ارائه نمايند. دوره ها و برنامه های آموزشی می بايست کاملا" هدفمند بوده و کاربران پس از شرکت وگذراندن دوره های فوق ، به سطح مطلوبی از توانائی بمنظور تشخيص يک مسئله ، انجام عمليات لازم بمنظور افزايش حفاظت سيستم، برخورد مناسب در صورت مواجه با يک مشکل امنيتی دست پيدا کرده باشند . بمنظور پياده سازی سياست امنيتی در يک سازمان ،وجود کاربران آگاه با مسائل ايمنی اطلاعات و حفاظت از اطلاعات حساس ، امری ضروری و لازم است .
وظايف ارائه دهندگان تکنولوژی
مديران سيستم با دنبال نمودن پيشنهادات ارائه شده، صرفا" قادر به حل بخش هائی از مسئله امنيـت اطلاعات می باشند. با توجه به جايگاه شرکت های ارائه دهنده تکنولوژی، حرکات و تدابير مثبت آنان می تواند تاثير زيادی در جهت ممانعت و گسترش کرم ها و ويروس ها را بدنبال داشته باشد . با اينکه برخی شرکت ها بسمت ارتقاء و بهبود امنيت در محصولات خود حرکت نموده اند ، ولی هنوز راهی طولانی در پيش است . متاسفانه ، پياده کنندگان نرم افزار از تجارب گذشته در رابطه با نقايص امنيتی در ارائه نسخه ها ی جديد نرم افزار خود استفاده نمی نمايند. بر اساس مطالعات انجام شده ، مشاهده شده است که برخی از نقاط آسيب پذير جديد در نسخه های جديد برخی محصولات در نسخه های قبلی هم وجود داشته و تلاش مناسبی در جهت بهسازی وضعيت امنيتی نسخه جديد صورت نگرفته است .
وجود برخی از نقاط آسيب پذير بدليل عدم پيکربندی ايمن سيستم های عامل و برنامه های کاربردی است . محصولات فوق ، بسيار پيچيده بوده و اغلب با غير فعال نمودن برخی از ويژگی ها ی امنيتی به مشتريان عرضه می شوند .شرکت های ارائه دهنده بر اين اعتقاد می باشند که همزمان با استفاده از محصول ارائه شده ، کاربران می توانند ويژگی های امنيتی غير فعال شده را در زمان لازم و بدلخواه خود فعال نمايند. بدين ترتيب تعداد زيادی از سيستم های متصل شده به اينترنت دارای پيکربندی مناسب در رابطه با امنيت اطلاعات نبوده و شرايط مناسبی را برای نفوذ کرم ها و ويروس ها فراهم می نمايند.
ارائه محصولاتی که در مقابل کرم ها و ويروس ها نفوذناپذير باشند ، برای هر شرکت ارائه کننده محصولات ،امری ضروری و حياتی است . اعتقاد به اين رويکرد امنيتی که " کاربر می بايست مواظب باشد " ، در عصر حاضر پذيرفتنی نيست ، چراکه سيستم ها بسيار پيچيده بوده و سرعت حملات نيز باورنکردنی است و در برخی موارد فرصت مناسب برای برخورد با نقص امنيتی از کاربر سلب می گردد . توليد کنندگان محصولات می توانند با اتکاء و استفاده از روش های مهندسی نرم افزار تلاش خود را در جهت توليد محصولات مقاوم در برابر حملات ، مضاعف نمايند . در اين راستا موارد زير پيشنهاد می گردد :
نرم افزار ضد ويروس / مقاوم در مقابل ويروس . کامپيوترها و نرم افزارها دارای امکانات ذاتی بمنظور ايمن شدن در مقابل تهديدات و حملات کرم ها و ويروس ها نمی باشند. طراحی کامپيوترها و يا نرم افزارهای کامپيوتری بگونه ای است که امکان توزيع و انتشار ويروس ها و آلودگی سيستم ها را فراهم می نمايد. در برخی موارد طراحی انجام شده بگونه ای است که شرايط لازم برای حملات و نفوذ کرم ها و ويروس ها را فراهم و استعداد فوق در بطن محصول ارائه شده وجود خواهد داشت . اجراء يک کد نامشخص و وارده از يک منبع ناشناس و گمنام نمونه ای از استعداد اشاره شده در بطن محصولات بوده که امکان فعال شدن يک کد اجرائی بدون محدوديت و نظارت خاصی بر روی يک ماشين ، فراهم می گردد.بدين ترتيب سيستم در مقابل حملات ويروس ها آسيب پذير و لازم است توليد کنندگان، سيستم ها و نرم افزارهای خود را بگونه ای ارائه نمايند که باعث محدوديت در اجرای کدهای وارده ، خصوصا" کدهائی که از منابع تائيد نشده و ناشناخته سرچشمه می گيرند، گردند. در اين رابطه می توان از روش های شناخته شده و مبتنی بر مهندسی نرم افزار متعددی استفاده نمود.
کاهش خطاء پياده سازی . اکثر نقاط آسيب پذير موجود در محصولات از خطاهای موجود در مرحله پياده سازی نرم افزار، ريشه می گيرد. اين نوع خطاها در محصولات باقی مانده و شايد منتظرند که در زمان بکارگيری نرم افزار شناسائی گردند ! تشخيص و برطرف نمودن اين نوع خطاها ، صرفا" زمانی ميسر می گردد که محصول در حال استفاده و کاربری است . در موارد زيادی ، نقايص امنيتی مشابه بصورت پيوسته در نسخه های جديد محصولات، مجددا" مشاهده و کشف می گردد.مهمترين علت بروز اينگونه نقاط آسيب پذير، طراحی سطح پائين و يا عدم برخورد مناسب با خطاها در زمان پياده سازی است . توليدکنندگان و ارائه دهندگان محصولات نرم افزاری لازم است با مطالعه و بررسی اشتباهات گذشته و بکارگيری روش های موثر موجود در مهندسی نرم افزار سعی در کاهش حفره ها و نقايص امنيـی در محصولات خود نمايند .
پيکربندی پيش فرض با امنيت بالا . امروزه با توجه به پيچيدگی محصولات نرم افزاری ، پيکربندی مناسب سيستم ها و شبکه ها بمنظور استفاده از تدابير امنيتی پيش بينی شده ، امری دشوار بنظر می رسد . حتی در برخی موارد افراديکه دارای مهارت های فنی قابل قبولی بوده و آموزش های لازم را نيز فراگرفته اند ، بمنظور استفاده و بکارگيری امکانات امنيتی در يک محصول نرم افزاری، دارای مشکلات خاص خود می باشند.اشتباهات کوچک می تواند سيستم ها را در معرض تهديد و کاربران را با حملات غير قابل پيش بينی مواجه نمايد. توليد کنندگان و ارائه دهندگان تکنولوژی می توانند محصولات خود را با پيکربندی پيش فرض ايمن،ارائه نمايند . در چنين مواردی اکثر گزينه ها و امکانات امنيتی موجود ، بصورت پيش فرض و در زمان نصب فعال خواهند بود. بدين ترتيب کاربران در آغاز استفاده از يک محصول نيازمند تغييرات خاصی در رابطه با پيکربندی محصول نداشته و در ادامه و در صورت ضرورت ،می توانند پيکربندی های پيش فرض را متناسب با خواسته خود تغيير نمايند . بنابراين ، کاربران با يک سطح امنيتی قابل قبول استفاده از محصول را آغاز می نمايند.


این وبلاگ توسط دانشجویان گروه کامپیوتر (نرم افزار) دانشگاه پیام گلپایگان تشکیل شده است.